Aranya Kand

Characteristics of a saint

(चौपाई)

निज गुन श्रवन सुनत सकुचाहीं। पर गुन सुनत अधिक हरषाहीं ॥

सम सीतल नहिं त्यागहिं नीती। सरल सुभाउ सबहिं सन प्रीती ॥ १ ॥

जप तप ब्रत दम संजम नेमा। गुरु गोबिंद बिप्र पद प्रेमा ॥

श्रद्धा छमा मयत्री दाया। मुदिता मम पद प्रीति अमाया ॥ २ ॥

बिरति बिबेक बिनय बिग्याना। बोध जथारथ बेद पुराना ॥

दंभ मान मद करहिं न काऊ। भूलि न देहिं कुमारग पाऊ ॥ ३ ॥

गावहिं सुनहिं सदा मम लीला। हेतु रहित परहित रत सीला ॥

मुनि सुनु साधुन्ह के गुन जेते। कहि न सकहिं सारद श्रुति तेते ॥ ४ ॥

(छंद)

कहि सक न सारद सेष नारद सुनत पद पंकज गहे।

अस दीनबंधु कृपाल अपने भगत गुन निज मुख कहे ॥

सिरु नाह बारहिं बार चरनन्हि ब्रह्मपुर नारद गए ॥

ते धन्य तुलसीदास आस बिहाइ जे हरि रँग रँए ॥

(दोहा)  

रावनारि जसु पावन गावहिं सुनहिं जे लोग।

राम भगति दृढ़ पावहिं बिनु बिराग जप जोग ॥ ४६(क) ॥

दीप सिखा सम जुबति तन मन जनि होसि पतंग।

भजहि राम तजि काम मद करहि सदा सतसंग ॥ ४६(ख) ॥

સંતના લક્ષણો

નિજ ગુણ શ્રવણે સંકોચાય, પરગુણ શ્રવણ થકી હરખાય,

સમશીતળ ત્યાગે ના નીતિ, સરળ કરે સૌ સાથે પ્રીત.

જપ તપ વ્રત દમ સંયમ નેમ, ગુરૂ ગોવિંદ વિપ્ર પદ પ્રેમ;

દયા ક્ષમા મૈત્રી વિશ્વાસ માયા રહિત મુદિત મમ આશ.

વિરતિ વિવેક વિનય વિજ્ઞાન જાણે સમજે વેદપુરાણ;

દંભ માન મદથી ન ચળે, પગ ભૂલે ન કુમાર્ગ ધરે.

લીલા સુણે તથા મુજ ગાય, પરહિતકાજે ધારે કાય;

શ્રુતિ સરસ્વતી કેમ કહે, મર્મ સંતનો કેમ લહે?

(દોહરો)   

દીનબંધુએ સંતના ગુણ સ્વમુખે જ કહ્યા,

બ્રહ્મલોકમાં વંદતાં નારદ પછી ગયા.

આશા તજતાં અન્ય જે રંગાયા હરિરંગ

ધન્ય એમને, અનુભવે રસને એ જ અભંગ.

પવિત્ર યશ શ્રીરામના સુણશે ગાશે જે

વિરતિયોગ જપના વિના ભક્તિ પામશે તે.

દીપશિખા સમ સ્ત્રીતન, મન ન બનીશ પતંગ,

તજી કામ મદ રામ ભજ, સેવ સદા સત્સંગ.

मासपारायण, बाईसवाँ विश्राम

इति श्रीमद्रामचरितमानसे सकलकलिकलुषविध्वंसने तृतीयः सोपानः समाप्तः।

अरण्यकाण्ड समाप्त