Bal Kand

Effects of Kamdev on nature

(चौपाई)

सब के हृदयँ मदन अभिलाषा । लता निहारि नवहिं तरु साखा ॥
नदीं उमगि अंबुधि कहुँ धाई । संगम करहिं तलाव तलाई ॥ १ ॥

जहँ असि दसा जड़न्ह कै बरनी । को कहि सकइ सचेतन करनी ॥
पसु पच्छी नभ जल थलचारी । भए कामबस समय बिसारी ॥ २ ॥

मदन अंध ब्याकुल सब लोका । निसि दिनु नहिं अवलोकहिं कोका ॥
देव दनुज नर किंनर ब्याला । प्रेत पिसाच भूत बेताला ॥ ३ ॥

इन्ह कै दसा न कहेउँ बखानी । सदा काम के चेरे जानी ॥
सिद्ध बिरक्त महामुनि जोगी । तेपि कामबस भए बियोगी ॥ ४ ॥

(छंद)

भए कामबस जोगीस तापस पावँरन्हि की को कहै ।
देखहिं चराचर नारिमय जे ब्रह्ममय देखत रहे ॥
अबला बिलोकहिं पुरुषमय जगु पुरुष सब अबलामयं ।
दुइ दंड भरि ब्रह्मांड भीतर कामकृत कौतुक अयं ॥
(सोरठा)

धरी न काहूँ धिर सबके मन मनसिज हरे ।
जे राखे रघुबीर ते उबरे तेहि काल महुँ ॥ ८५ ॥

કામદેવની પ્રકૃતિ પર અસર

ઉરમાં સર્વ મદન અભિલાષ, નીરખી લતા નમી તરુશાખ;

સરિત સિંધુ પ્રતિ દોડી તળાવ તળાવડીએ લીધો લ્હાવ.

જડની એવી અકળ દશા, ચેતનની ક્યમ કહું કથા;

પશુપક્ષી નભજળ સ્થળનાં થયાં કામવશ તરત જ ત્યાં.

મદનઅંધ વ્યાકુળ સહુ લોક, નિશા દિવસ ના દેખે કોક;

દેવ દનુજ કિન્નર કે વ્યાલ પ્રેત પિશાચ ભૂત વેતાલ

સદા કામના એ તો દાસ, દશા વર્ણવી મેં ના ખાસ;

સિદ્ધ વિરક્ત મહામુનિ યોગી બન્યા કામવશ સર્વ વિયોગી.

(છંદ)

થયા કામવશ યોગી તપસ્વી, વાત શી પામર તણી,

જે બ્રહ્મા જોતા જગતમાં તે દેખતા સ્ત્રીને ઘણી;

અબળા વિલોકે પુરુષમય જગ પુરુષ નારીને બધે,

બે ઘડી વ્યાપ્યું કામકૃત કૌતુક ચરાચરમાં ખરે.

(દોહરો)        

ધૈર્ય રહ્યું ના, સર્વનાં હર્યાં મનોજે મન,

રધુવીરે રક્ષા કરી ઊગર્યા તે શુચિ જન.