Lanka Kand

Mandodari laments on Ravana's death

(चौपाई) 

पति सिर देखत मंदोदरी। मुरुछित बिकल धरनि खसि परी ॥

जुबति बृंद रोवत उठि धाईं। तेहि उठाइ रावन पहिं आई ॥ १ ॥

पति गति देखि ते करहिं पुकारा। छूटे कच नहिं बपुष सँभारा ॥

उर ताड़ना करहिं बिधि नाना। रोवत करहिं प्रताप बखाना ॥ २ ॥

तव बल नाथ डोल नित धरनी। तेज हीन पावक ससि तरनी ॥

सेष कमठ सहि सकहिं न भारा। सो तनु भूमि परेउ भरि छारा ॥ ३ ॥

बरुन कुबेर सुरेस समीरा। रन सन्मुख धरि काहुँ न धीरा ॥

भुजबल जितेहु काल जम साईं। आजु परेहु अनाथ की नाईं ॥ ४ ॥

जगत बिदित तुम्हारी प्रभुताई। सुत परिजन बल बरनि न जाई ॥

राम बिमुख अस हाल तुम्हारा। रहा न कोउ कुल रोवनिहारा ॥ ५ ॥

तव बस बिधि प्रपंच सब नाथा। सभय दिसिप नित नावहिं माथा ॥

अब तव सिर भुज जंबुक खाहीं। राम बिमुख यह अनुचित नाहीं ॥ ६ ॥

काल बिबस पति कहा न माना। अग जग नाथु मनुज करि जाना ॥ ७ ॥

(छंद)

जान्यो मनुज करि दनुज कानन दहन पावक हरि स्वयं।

जेहि नमत सिव ब्रह्मादि सुर पिय भजेहु नहिं करुनामयं ॥

आजन्म ते परद्रोह रत पापौघमय तव तनु अयं।

तुम्हहू दियो निज धाम राम नमामि ब्रह्म निरामयं ॥

(दोहा)

अहह नाथ रघुनाथ सम कृपासिंधु नहिं आन।

जोगि बृंद दुर्लभ गति तोहि दीन्हि भगवान ॥ १०४ ॥

રાવણના મૃત્યુ પર મંદોદરી વિલાપ કરે છે

પતિશિર પેખી મંદોદરી મૂર્છિત વિકળ ધરા પર ઢળી;

યુવતીવૃંદ રડતું ત્યાં આવ્યું, રાવણસમીપ એને લાવ્યું.

ગતિ પેખી કરતાં પોકાર, કચતનની ન રહી સંભાળ;

તાડન ઉરનું રહી કરી, શક્તિ વખાણી અશ્રુ ધરી.

ધરા ધ્રુજતી બળથી રોજ, અગ્નિ સૂર્ય શશિ ખોતાં ઓજ;

શેષકમઠ ના સહતા ભાર તન તે ઢળ્યું ધરા પર આજ.

વરુણ કુબેર સુરેશ સમીર લડયા રણે ના ધારી ધીર;

સાંઈ, જીત્યા યમ ને કાળ બળથી, આજ બન્યા અસહાય.

પ્રભુતાની છે જગને જાણ, સુતપરિજનની ફરતી આણ,

રહ્યું નહીં કોઈ રડનાર, રામવિમુખના એવા હાલ.

વશ સહુ વિધિસૃષ્ટિ હતી નાથ, નમતા લોકપાલ ભયસાથ;

હવે અંગને જંબુક ખાય, રામવિમુખનું એમ જ થાય.

કાળવિવશ માન્યું ન તમે, નર માન્યા જગના પતિને.

(છંદ)

જાણ્યા મનુજશા દનુજડવન દહનપાવક પ્રભુ સ્વયં,

શિવ દેવ બ્રહ્મા નમે ન ભજ્યા તેમને કરુણામયં;

જન્મી કર્યું પરદ્રોહરત પાપૌઘમય તનને તમે,

અર્પ્યું છતાંય સ્વધામ વંદન એ નિરંજન બ્રહ્મને.

(દોહરો)            

અહા નાથ, રઘુનાથસા કૃપાસિંઘુ ના અન્ય,

યોગીદુર્લભ ગતિ ધરી કર્યા તમોને ધન્ય.