Thursday, August 06, 2020

મુંડક ઉપનિષદ

પ્રથમ મુંડક, પ્રથમ ખંડ, 05-09

પરા ને અપરા વિદ્યા
तत्रापरा ऋग्वेदो यजुर्वेदः सामवेदोऽथर्ववेदः शिक्षा
कल्पो व्याकरणं निरुक्तं छन्दो ज्योतिषमिति ।
अथ परा यया तदक्षरमधिगम्यते ॥५॥

tatrapara rig-vedo yajur-vedah sama-vedo atharva-vedah
shiksha kalpo vyakaranam niruktam chhando jyotishamiti ।
atha para yaya tad aksharam adhigamyate ॥5॥

ચાર વેદ ને શિક્ષા તેમજ છંદ વ્યાકરણ કલ્પ વળી,
નિરૂક્ત જ્યોતિષ, એ વિદ્યાને અપરાવિદ્યા એમ કહી;
અને પરમ અવિનાશી એવો બ્રહ્મ જણાયે જેનાથી,
તે વિદ્યાને પરા કહી છે, બ્રહ્મ જણાયે જેનાથી. ॥૫॥
*
બ્રહ્મ કેવો છે ?
यत्तदद्रेश्यमग्राह्यमगोत्रमवर्णमचक्षुःश्रोत्रं तदपाणिपादम् ।
नित्यं विभुं सर्वगतं सुसूक्ष्मं तदव्ययं यद्भूतयोनिं परिपश्यन्ति धीराः ॥६॥

yattadadreshyam agrahyam agotram avarnam
achakshuh shrotram tadapanipadam ।
nityam vibhum sarvagatam susukshmam
tat avyayam yadbhutayonim paripashyanti dhirah ॥6॥

જણાય તે ના બ્રહ્મ, તેમ તે પકડ્યે પણ ના પકડાયે,
ગાત્ર, રંગ ને રૂપ ન તેને, આંખકાન તેને ના છે;
તે અવિનાશી સૌમાં વ્યાપ્યો, સુક્ષ્મથકી પણ સુક્ષ્મ જ છે,
જીવમાત્રનું કારણ, તેને જ્ઞાની સઘળે દેખે છે. ॥૬॥
*
यथोर्णनाभिः सृजते गृह्णते च यथा पृथिव्यामोषधयः संभवन्ति ।
यथा सतः पुरुषात् केशलोमानि तथाऽक्षरात् संभवतीह विश्वम् ॥७॥

yathor nanabhih srujate gruhnate cha
yatha pruthivyamoshadhayah sambhavanti ।
yatha satah purushat keshalomani
tatha aksharat sambhavatiha vishvam ॥7॥

જાળ બનાવે કરોળિયો ને પેટમહીં શમવી દે છે,
જેમ જમીનમહીં ઔષધિઓ અનેક એવી ઉપજે છે;
મનુષ્યને જ્યમ વાળ થાય છે, રોમ વળી ઉપજે તેને,
અવિનાશી પરબ્રહ્મથકી ત્યમ સૃષ્ટિ સારી પ્રકટે છે. ॥૭॥
*
જગતની ઉત્પત્તિનો ક્રમ
तपसा चीयते ब्रह्म ततोऽन्नमभिजायते ।
अन्नात् प्राणो मनः सत्यं लोकाः कर्मसु चामृतम् ॥८॥

tapasa chiyate brahma tato annam abhijayate ।
annat prano manah satyam lokah karmasu ch amrutam ॥ 8॥

સંકલ્પ કરે બ્રહ્મ તે પછી બ્રહ્મારૂપે થાયે છે,
પછી થાય છે અન્ન, અન્નથી પ્રાણ અને મન થાયે છે;
પછી થાય છે સ્થૂલ જગત ને સમસ્ત લોકો થાયે છે,
કર્મ થાય છે સારાંમાઠાં, તેથી ફલ સૌ થાયે છે. ॥૮॥
*
यः सर्वज्ञः सर्वविद्यस्य ज्ञानमयं तपः ।
तस्मादेतद्ब्रह्म नाम रूपमन्नं च जायाते ॥९॥

yah sarvajnah sarva-vidyasya jnanamayam tapah ।
tasmat etat brahma nama rupam annam cha jayate ॥ 9॥

જ્ઞાનરૂપ સર્વજ્ઞ બ્રહ્મમાં સંકલ્પ મહા જાગે છે,
વિરાટ જગ આ, નામરૂપ ને અન્ન તે થકી થાયે છે;
બ્રહ્મતત્વ તે જાણી લેતાં જાણ્યામાં સૌ આવે છે,
તે જ મૂળ છે, તેને જાણ્યે જાણ્યામાં સૌ આવે છે. ॥૯॥
*
પ્રથમ ખંડ સમાપ્ત
॥ iti mundak upanishadi prathama mundake prathamah khandah ॥

 

We use cookies on our website. Some of them are essential for the operation of the site, while others help us to improve this site and the user experience (tracking cookies). You can decide for yourself whether you want to allow cookies or not. Please note that if you reject them, you may not be able to use all the functionalities of the site.

Ok