Thursday, August 06, 2020

મુંડક ઉપનિષદ

દ્વિતીય મુંડક, પ્રથમ ખંડ, 05-10

જગતની ઉત્પત્તિનો ક્રમ
तस्मादग्निः समिधो यस्य सूर्यः सोमात् पर्जन्य ओषधयः पृथिव्याम् ।
पुमान् रेतः सिञ्चति योषितायां बह्वीः प्रजाः पुरुषात् संप्रसूताः ॥५॥

tasmat agnih samidho yasya suryah
somat parjanya oshadhayah prithivyam ।
puman retah sinchati yoshitayam
bahvih prajah purushat samprasutah ॥ 5॥

અગ્નિદેવ પ્રકટ્યા તેનાથી, સમિધા છે સૂરજ તેની,
ચંદ્ર અગ્નિથી, મેઘ ચંદ્રથી, તેથી ઔષધિ છે પ્રકટી;
ઔષધિ દ્વારા વીર્ય થાય છે, પુરુષ સ્ત્રીમાં સીંચે છે,
તેથી જન્મે બાળક, જીવો આમ બ્રહ્મથી પ્રકટે છે. ॥૫॥
*
तस्मादृचः साम यजूंषि दीक्षा यज्ञाश्च सर्वे क्रतवो दक्षिणाश्च ।
संवत्सरश्च यजमानश्च लोकाः सोमो यत्र पवते यत्र सूर्यः ॥६॥

tasmat ruchah sama yajumshi diksha
yajnas cha sarve kratavo dakshinas cha ।
samvatsaras cha yajamanas cha lokah
somo yatra pavate yatra suryah ॥ 6॥

સામવેદ, ઋગ્વેદ ને યજુ, દીક્ષા તેમજ યજ્ઞ બધા,
કાલ વળી યજમાન, પુણ્યથી મળનારા તે લોક બધા,
થાયે છે જ્યાં સૂર્યચંદ્રનો પ્રકાશ તે સૌ લોક મહા,
પરમાત્મામાંથી પ્રકટ્યા છે, પરમાત્મામાંથી જ બધા. ॥૬॥
*
तस्माच्च देवा बहुधा संप्रसूताः साध्या मनुष्याः पशवो वयांसि ।
प्राणापानौ व्रीहियवौ तपश्च श्रद्ध सत्यं ब्रह्मचर्यं विधिश्च ॥७॥

tasmat cha deva bahudha samprasutah
sadhya manushyah pashavo vayamsi ।
pran-apanau vrihiyavau tapas cha
shraddha satyam brahmacharyam vidhis cha ॥7॥

જુદા જુદા છે દેવ બ્રહ્મથી પ્રકટ્યા, સાધ્યગણો સઘળા,
મનુષ્ય ને પશુપક્ષી પ્રકટ્યા; વાયુ અન્ન તપ ને શ્રદ્ધા;
યજ્ઞ, યજ્ઞની રીતિ, સત્ય ને બ્રહ્મચર્ય તેથી જ થયાં,
પરમાત્મા છે કારણ સૌનું, પરમાત્માથી સર્વ થયાં. ॥૭॥
*
सप्त प्राणाः प्रभवन्ति तस्मात् सप्तार्चिषः समिधः सप्त होमाः ।
सप्त इमे लोका येषु चरन्ति प्राणा गुहाशया निहिताः सप्त सप्त ॥८॥

sapta pranah prabhavanti tasmat
saptarchishah samidhah sapta homah ।
sapta ime loka yeshu charanti prana
guhashaya nihitah sapta sapta ॥8॥

સાત પ્રાણ છે થયા તે થકી, સાતે જ્વાલા અગ્નિતણી,
સાત દ્વાર ઈન્દ્રિયનાં - લોકો સાત થયા છે તેનાંથી,
સાત વિષયની સમિધા પણ છે થઈ હૃદયના વાસીથી,
તેણે જ કર્યા સાત સાતના વિભાગ સર્વે જીવમહીં. ॥૮॥
*
अतः समुद्रा गिरयश्च सर्वेऽस्मात् स्यन्दन्ते सिन्धवः सर्वरूपाः ।
अतश्च सर्वा ओषधयो रसश्च येनैष भूतैस्तिष्ठते ह्यन्तरात्मा ॥९॥

atah samudra girayas cha sarve asmat
syandante sindhavah sarvarupah ।
atahshcha sarva oshadhayo rasas cha
yenaisha bhutais tishthate hyantar-atma ॥9॥

સમુદ્ર પર્વત થયા તે થકી, થઈ નદીઓ બહુરૂપી,
જનને પુષ્ટ કરે તે રસ ને ઔષધિ પણ તેથી જ થઈ;
એવાં પુષ્ટ શરીરોમાં છે વસી રહેલા પરમાત્મા,
પ્રાણીના જીવાત્મા સાથે વસી રહ્યા છે પરમાત્મા. ॥૯॥
*
पुरुष एवेदं विश्वं कर्म तपो ब्रह्म परामृतम् ।
एतद्यो वेद निहितं गुहायां सोऽविद्याग्रन्थिं विकिरतीह सोम्य ॥१०॥

purusha evedam vishvam karma tapo brahma paramrutam ।
etadyo veda nihitam guhayam
so'vidyagranthim vikiratiha somya ॥ 10॥

તપ ને કર્મ વળી બ્રહ્મ બધું પરમાત્માનું રૂપ ખરે,
એ પરમાત્મા સૌ પ્રાણીની હૃદયગુફામાં વાસ કરે;
તેને જે જાણી લે તેની ગાંઠ હૃદયની છૂટે છે,
પરમાત્માને પામી લે છે, અજ્ઞાન બધું છૂટે છે. ॥૧૦॥

દ્વિતીય મુંડક, પ્રથમ ખંડ સમાપ્ત
॥ iti Mundak Upanishade dvitiya mundake prathamah khandah ॥

We use cookies on our website. Some of them are essential for the operation of the site, while others help us to improve this site and the user experience (tracking cookies). You can decide for yourself whether you want to allow cookies or not. Please note that if you reject them, you may not be able to use all the functionalities of the site.

Ok