Tuesday, August 04, 2020

ઈશાવાસ્ય ઉપનિષદ

Verse 13

अन्यदेवाहुः सम्भवादन्यदाहुरसम्भवात् ।
इति शुश्रुम धीराणां ये नस्तद्विचचक्षिरे ॥१३॥

anyadevahuh sambhavadanyadahurasambhavat ।
iti susruma dhiranam ye nastadvichachaksire ॥ 13॥

દેવપિતૃપૂજાથી પ્રભુની પૂજાનું ફલ જૂદું કહ્યું,
મહાન પુરુષોએ બહુરીતે શિક્ષણ અમને એનું ધર્યું. ॥૧૩॥

અર્થઃ

સંભવાત્ - સંભવની ઉપાસનાથી
અન્યત્ એવ - બીજું જ ફળ
આહુઃ - બતાવ્યું છે. (અને)
અસંભવાત્ - અસંભવની ઉપાસનાથી
અન્યત્ - બીજું (જ) ફળ
આહુઃ - કહેલું છે.
ઇતિ - એવી રીતે
ધીરાણામ્ - ધીર પુરુષોનાં
શુશ્રુમ - અમે વચન સાંભળ્યાં છે.
યે - જેમણે
નઃ - અમને
તત્ - એ વિષયને
વિચચક્ષિરે - સારી પેઠે વ્યાખ્યા સાથે સમજાવેલો.

ભાવાર્થઃ

આ શ્લોકની ચર્ચાવિચારણા દ્વારા ઉપનિષદકાર પ્રજ્ઞાપૂત પ્રાતઃસ્મરણીય મહાપુરુષોનું સ્નેહપૂર્વક સ્મરણ કરે છે. અને એમને અનુરાગની અંજલિ આપે છે. મહાપુરુષોના અનુભવસિદ્ધ અભિપ્રાયને પ્રમાણભૂત માનવાની પરંપરાનું ઉપનિષદમાં અન્યત્ર પણ દર્શન થાય છે. એ અભિપ્રાયના આધાર પર અહીં કહેવામાં આવે કે સંભૂતિની ઉપાસનાથી બીજું જ ફળ પ્રાપ્ત થાય છે. બંનેના ફળ જુદાં જુદાં છે.

આ બધું જ્ઞાન પરંપરાગત છે અને મહાજ્ઞાની મહાપુરુષોનાં શ્રીચરણોમાં બેસીને એમના શ્રીમુખ દ્વારા સાંપડેલું છે એ હકીકતનો નિર્દેશ આ શ્લોક દ્વારા સહેલાઇથી થઇ રહે છે. પ્રાચીન કાળમાં જ્ઞાનની પ્રાપ્તિ આત્મજ્ઞાની મહાપુરુષોની કૃપાથી આપોઆપ થયા કરતી. એવા મહાપુરુષો અનુભવના આધાર પર સ્વાભાવિકી કરુણાથી પ્રેરાઇને નિષ્કામભાવે આત્મજ્ઞાનનો ઉપદેશ આપતા. એ ઉપદેશ બીજા કેટલાયને માટે કલ્યાણકારક થતો.

We use cookies on our website. Some of them are essential for the operation of the site, while others help us to improve this site and the user experience (tracking cookies). You can decide for yourself whether you want to allow cookies or not. Please note that if you reject them, you may not be able to use all the functionalities of the site.

Ok